Béo phì

Loài người cổ đại đã biết đến béo phì, trên các bức chạm cổ đã có hình ảnh những người béo, tuy vậy tỷ lệ người béo chưa bao giờ có ý nghĩa sức khỏe cộng đồng như ở thế giới hiện đại.
Do béo phì liên quan đến nhiều tình trạng bệnh lý quan trọng nên người ta thường coi tỷ lệ béo phì là chóp của tảng băng các bệnh mạn tính không lây.
Định nghĩa và phân loại
Một cách đơn giản có thể định nghĩa béo phì là tình trạng tích lũy thái quá và không bình thường của lipid trong các tổ chức mỡ tới mức có ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Thừa cân là tình trạng cân nặng vượt quá cân nặng “nên có” so với chiều cao, còn béo phì là lượng mỡ tăng không bình thường một cách cục bộ hay toàn thể. Trên cộng đồng, để đánh giá mức độ thừa cân và béo phì người ta thường dùng chỉ số khối cơ thể BMI với các “ngưỡng” như sau:
Bảng 12: phân loại thừa cân ở người trưởng thành theo chỉ số BMI (23)
Phân loại
Thiếu cân
Bình thường
Thừa cân
Tiền béo phì
Béo phì độ 1
Béo phì độ 2
Béo phì độ 3
BMI (kg/m2)
< 18,5
18,5 – 24,9
≥ 25
25 – 29,9
30,0 – 34,9
35,0 – 39,9
≥ 40
Theo tiểu ban công tác về béo phì của Tổ chức Y tế Thế giới khu vực Tây Thái Bình Dương và Hội đái tháo đường châu Á, các nguy cơ của béo phì tăng lên ở ngưỡng BMI thấp hơn so với phân loại quốc tế, do đó đã đề nghị thang phân loại dưới đây (Bảng 13) (27). Gần đây Tổ chức Y tế Thế giới (62) cho rằng bên cạnh thang phân loại quốc tế, ở châu Á nên lấy thêm các ngưỡng BMI 23,0; 27,5; 32,5 và 37,5 và tùy quốc gia sẽ quyết định các mốc cụ thể.
Bảng 13: Đề nghị thang phân loại béo phì cho người trưởng thành châu Á
Phân loại
Thiếu cân
Bình thường
Thừa cân
Tiền béo phì
Béo phì độ 1
Béo phì độ 2
BMI (kg/m2)
< 18,5
18,5 – 22,9
≥ 23
23 -24,9
25 – 29,9
≥ 30
Giữa hai thang phân loại chỉ khác nhau về điểm “ngưỡng” (cut-off point) do đó khi sử dụng cần nói rõ theo thang phân loại nào để đối chiếu so sánh với các nguồn tài liệu trong nước và quốc tế.
Tỷ số vòng thắt lưng /vòng mông (waist-hip ratio) và vòng thắt lưng (waist circumference) cũng có giá trị để đánh giá sự phân bố của mỡ. Tỷ lệ vòng thắt lưng /vòng mông (> 1,0 ở nam và 0,85 ở nữ) được dùng để xác định các đối tượng béo bụng. Người ta còn thấy vòng thắt lưng, thường không liên quan đến chiều cao mà có liên quan chặt chẽ với chỉ số BMI và tỷ số vòng thắt lưng /vòng mông, do đó thường được coi như là chỉ tiêu đơn giản để đánh giá khối lượng mỡ bụng và mỡ toàn bộ cơ thể.